ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΓΛΩΣΣΑ, ΔΙΑΦΟΡΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Κυριακή 14 Αυγούστου 2016

- ΟΙ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΕΣ ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΓΙΑΣ



Στην έρευνα για την ιστορία των Μάγιας, μια σειρά εκπληκτικών λιθογραφιών των ερειπίων των κτισμάτων τους στα μέσα του 19ου αιώνα, βοήθησε καθοριστικά τόσο την ανάπτυξη παγκόσμιου ενδιαφέροντος για τον πολιτισμό τους, όσο και σαν μέτρο σύγκρισης για μεταγενέστερες αποστολές σχετικά με την επίδραση του περιβάλλοντος επάνω τους.
Οι λιθογραφίες αυτές προέκυψαν από τα σκίτσα του αρχιτέκτονα F. Catherwood, που μαζί με τον δικηγόρο και συγγραφέα J. L. Stephens εξερεύνησαν τη ζούγκλα της Ονδούρας και της χερσονήσου του Yucatan σε δύο αποστολές, την πρώτη το 1839-40 και τη δεύτερη το 1841.

Ο χάρτης της περιοχής που κυρίως κινήθηκαν οι εξερευνητές, στη χερσόνησο του Yucatan.

Το δίδυμο υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχημένο, καθώς συνδύαζε την συγγραφική ικανότητα του Stephens την καλλιτεχνική δεινότητα του Catherwood, και είχε σαν αποτέλεσμα την έκδοση δύο ταξιδιωτικών ημερολογίων, του «Incidents of Travel in Central America, Chiapas and Yucatan» που εκδόθηκε το 1841, και του «Views of Ancient Monuments in Central America, Chiapas and Yucatan» που εκδόθηκε το 1844, το δεύτερο σε 300 αντίτυπα.
Το πρώτο ημερολόγιο περιείχε λιθογραφίες από σκίτσα του Catherwood από την επίσκεψή τους στις πόλεις Palenque, Ouiriqua και Uxmal, ενώ το δεύτερο 25 έγχρωμες λιθογραφίες από υδατογραφίες του ίδιου από τις διάφορες περιοχές που είχαν επισκεφθεί, ιδιαίτερα τις ερειπομένες πόλεις των Μάγιας Uxmal, Kabah, Labna και Sayil.

Η Τύρινθα, σχέδιο του Catherwood, από την επίσκεψή του στην Ελλάδα.

Ο Stephens γεννήθηκε το 1805 στο New Jersey των ΗΠΑ, αλλά σύντομα η οικογένειά του μετακόμισε στη Ν. Υόρκη.
Αν και σπούδασε νομικά, η αγάπη του για την περιπέτεια τον ώθησε σ’ ένα ταξίδι στην Αίγυπτο και Μέση Ανατολή, μεταξύ των ετών 1834 -1836.
Το 1839 επεδίωξε την τοποθέτησή του σαν πρεσβευτής στην περιοχή της Κεντρικής Αμερικής για να περιηγηθεί μαζί με τον Catherwood, τον οποίο είχε γνωρίσει το 1836 στο Λονδίνο, στις ζούγκλες της τότε Βρετανικής Ονδούρας και της χερσονήσου του Yucatan, αναζητώντας τα ίχνη του πολιτισμού των Μάγιας.
Ο Stephens μάλιστα κατάφερε να αγοράσει τα ερείπια του Copan για το ποσό των 50 δολαρίων, με σκοπό να τα μεταφέρει τμηματικά στις ΗΠΑ, κάτι που όμως ποτέ δεν πραγματοποίησε.
Το 1841 το δίδυμο επανέλαβε την εξερεύνηση, αυτή τη φορά στη χερσόνησο του Yucatan, όπου επισκεύτηκαν συνολικά τα ερείπια 44 αρχαίων πόλεων των Μάγιας.
Ο Stephens αργότερα ασχολήθηκε με την κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου στην Κεντρική Αμερική, σαν πρόεδρος της εταιρείας που συστήθηκε για τον σκοπό αυτό, αλλά ένα ατύχημα με άλογο από το οποίο ποτέ δεν ανάρρωσε τελείως και προβλήματα με το συκώτι του από ελονοσία, οδήγησαν στον θάνατό του το 1852.

Ο Catherwwood ήταν Άγγλος αρχιτέκτονας και καλλιτέχνης, που συνεργάστηκε με τον Stephens στην εξερεύνηση του πολιτισμού των Μάγιας.
Νωρίτερα (1824 – 1832), ο Catherwood είχε ταξιδέψει στη Μεσόγειο, επισκεπτόμενος την Ελλάδα, Τουρκία, Αίγυπτο και Παλαιστίνη, σχεδιάζοντας πολλά από ιστορικά τους ερείπια.
Όταν γνώρισε τον Stephens το 1836 στο Λονδίνο, αποφάσισαν μια κοινή αποστολή για τη μελέτη του πολιτισμού των Μάγιας στην Κεντρική Αμερική και την αποτύπωση των ερειπίων του, με σκοπό, μεταξύ άλλων να αποδείξουν ότι ο πολιτισμός αυτός ήταν αυτόχθων και όχι μεταφύτευση παλαιότερου Ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Σκίτσο από την Uxmal.

 
 Σκίτσα από την Copan

Σκίτσο από την Tulum.

Σκίτσο από την Chichen Itza.

Αργότερα ο Catherwood μετακόμισε στο San Francisco για να ασχοληθεί με το εμπόριο, αλλά το 1854 το ατμόπλοιο που τον μετέφερε σ’ ένα ταξίδι του από το Λίβερπουλ στη Νέα Υόρκη ναυάγησε, και ο Catherwood ήταν ανάμεσα στα θύματα.
Οι εκδόσεις των ταξιδιωτικών ημερολογίων των δύο εξερευνητών ανανέωσαν το εδιαφέρον του κοινού για τον πολιτισμό των Μάγιας, ο οποίος πλέον επιβεβαιώθηκε σαν αυτοτελής, ενώ όπως προαναφέρθηκε, τα λεπτομερή και ακριβέστατα σχέδια του Catherwood (δεδομένων και των δύσκολων συνθηκών που πραγματοποιήθηκαν, παρόλη τη χρήση της τεχνικής της camera lucida), αποτέλεσαν το μέτρο σύγκρισης για να διαπιστωθούν οι αναπόφευκτες φθορές που υπέστησαν τα μνημεία των Μάγιας στα χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι τη σύγχρονη εποχή. 
 
Χρήση της camera lucida, μιας απλής οπτικής συσκευής η οποία επιτρέπει στον καλλιτέχνη να βλέπει την εικόνα επάνω στην επιφάνεια του χαρτιού, ώστε να αποτυπώνει τις λεπτομέρειες με μεγάλη ακρίβεια. 
 
Σημείωση: Ο πολιτισμός των Μάγιας, σύμφωνα με τα νεώτερα ευρήματα και θεωρίες, κατέρρευσε μεταξύ του 9ου και 10ου αιώνα μΧ, σαν αποτέλεσμα παρατεταμένης ξηρασίας στην περιοχή τους.

Γ. Μεταξάς

Δευτέρα 4 Ιουλίου 2016

- ΤΙ ΑΠΕΓΙΝΕ Η ΨΥΧΡΗ ΣΥΝΤΗΞΗ?



Η Ψυχρή Σύντηξη είναι η προσπάθεια για επίτευξη Σύντηξης Υδρογόνου (ειδικότερα του ισοτόπου του, Δευτερίου) σε θερμοκρασία όχι πολύ μεγαλύτερη του περιβάλλοντος και με μία σχετικά απλή εγκατάσταση, με στόχο την παραγωγή αξιοποιήσιμης θερμικής ενέργειας.
Με Θερμή Σύντηξη «λειτουργεί» ο Ήλιος, ο οποίος καταφέρνει να ισορροπίσει με επιτυχία τις προς τα έξω πιέσεις που δημιουργεί η ενέργεια της Σύντηξης, με τις προς τα μέσα πιέσεις που δημιουργεί η βαρύτητά του.

Οι πυρήνες των τριών βασικών ισοτόπων του Υδρογόνου: του Πρωτίου (το κανονικό μόριο του Υδρογόνου), του Δευτερίου και του Τριτίου. Το Δευτέριο περιέχεται αντί Πρωτίου στα μόρια του κανονικού νερού σε ποσοστό περίπου 120 ppm, ενώ το Tρίτιο σε ίχνη.

Η Σύντηξη, αποτελεί σήμερα το Ιερό Δισκοπότηρο της επιστήμης, καθώς εφόσον επιτευχθεί, αναμένεται να λύσει το παγκόσμιο ενεργειακό πρόβλημα άπαξ δια παντός.
Βέβαια η Θερμή Σύντηξη έχει επιτευχθεί από το 1952 στη μορφή της βόμβας Υδρογόνου (θερμοπυρηνική), η οποία όμως προφανώς είναι τελείως ακατάλληλη για ειρηνικές εφαρμογές.
Ο λόγος, είναι το απαραίτητο «έναυσμα», που είναι μια θερμοκρασία της τάξης των αρκετών εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου και η αντίστοιχη πίεση, που εύκολα δημιουργείται σε ένα θερμοπυρηνικό όπλο «σκάζοντας» μια πυρηνική βόμβα Σχάσης (ουρανίου ή πλουτωνίου) κατ’ αρχήν, ώστε να δημιουργηθούν οι συνθήκες για τη Σύντηξη στη συνέχεια.
Εάν τελικά γίνει δυνατόν να επιτευχθεί ελεγχόμενη Σύντηξη, θα λυθούν τα δύο σημαντικότερα προβλήματα των σημερινών ορυκτών και των πυρηνικών καυσίμων, δηλαδή η πεπερασμένη τους ποσότητα, η μόλυνση του περιβάλλοντος (από ατυχήματα μεταφοράς ή την καύση τους) και το φαινόμενο του θερμοκηπίου για τα πρώτα, και η ραδιενεργή μόλυνση σε περίπτωση ατυχήματος και τα ραδιενεργά απόβλητα, για τα δεύτερα.

Η καρδιά της εγκατάστασης ITER, ο «σαμπρελοειδής» θάλαμος μέσα στον οποίο δημιουργείται ένα πλάσμα Δευτερίου που κρατιέται μακριά από τα τοιχώματα με ισχυρά μαγνητικά πεδία. Το απαιτούμενο όμως πολύ υψηλό κενό μέσα στον θάλαμο δυσκολεύει σημαντικά την απαγωγή της παραγόμενης θερμότητα για αξιοποίηση. Η εξωτερική διάμετρος του θαλάμου είναι 30 μέτρα!

Μέχρι σήμερα, οι καλύτερες προσπάθειες για επίτευξη Σύντηξης απαιτούν πολύπλοκες και πανάκριβες εκαταστάσεις πολλαπλών και πανίσχυρων laser, πολύ ισχυρά μαγνητικά πεδία και απόλυτο κενό, και παρόλα αυτά έχουν κατορθώσει μόλις και μετά βίας να εξασφαλίσουν το ισοζύγιο της εισαγόμενης στο σύστημα με την παραγόμενη ενέργεια, αποτελώντας τελικά ένα πολύ ενδιαφέρον επιστημονικό πείραμα, αλλά όχι μονάδα παραγωγής ενέργειας.
Αυτή τη στιγμή (Ιούλιος 2016) βρίσκεται υπό κατασκευή στη νότια Γαλλία ένα εργοστάσιο Σύντηξης με το ακρωνύμιο ITER, το πρώτο που εκτιμάται ότι θα έχει τη δυνατότητα σαφώς θετικού ισοζυγίου ενέργειας το 2027 που θα λειτουργήσει κανονικά, αλλά και πάλι σαν «proof of concept» και όχι για την παραγωγή βιομηχανικής ενέργειας, και με κόστος (προς το παρόν, γιατί συνεχώς ανεβαίνει) 20 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι Fleischmann και Pons το 1989.

Με αυτά τα δεδομένα, έπεσε σαν βόμβα η ανακοίνωση τον Μάρτιο του 1989 από δύο επιστήμονες, τον Μartin Fleischmann και τον Stanley Pons,  ότι πέτυχαν Σύντηξη σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και μάλιστα με πολύ απλή διάταξη.
Αυτό είναι κάπως αντίστοιχο με το να επιτευχθεί υπεραγωγιμότητα σε θερμοκρασία δωματίου, αντί της πολύ χαμηλής θερμοκρασίας που είναι απαραίτητη σήμερα και  απαιτεί τη χρήση είτε έτοιμου υγρού άζωτου, είτε εγκατάστασης συνεχούς παραγωγής του.
Μάλιστα, το αμέσως προηγούμενο βήμα (για την υπεραγωγιμότητα) είχε γίνει το 1986 με την κατασκευή υλικών που γίνονταν υπεραγωγοί σε θερμοκρασίες που μπορούσαν να επιτευχθούν με υγρό άζωτο (-135 C), αντί των κλασικών υλικών που χρειάζονταν την ψυκτική ικανότητα (-243 C) του πολύ πιο απαιτητικού σε εγκαταστάσεις υγρού ηλίου.

H ιδέα για την Ψυχρή Σύντηξη υπάρχει πάντως από το 1920 (την «τρομερή δεκαετία» της σύγχρονης Φυσικής), ότι δηλαδή η σύντηξη πυρήνων Υδρογόνου (το Δευτέριο ανακαλύφθηκε μόλις το 1932) θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε θερμοκρασία περίπου περιβάλλοντος, παρουσία ενός καταλύτη.

Η αρχή της συσκευής των Fleischmann / Pons. Ουσιαστικά πρόκειται για μια κλασική συσκευή ηλεκτρόλυσης νερού με κάθοδο από το σπάνιο μέταλλο Παλλάδιο (Pd), ενώ η άνοδος είναι από Πλατίνα). Ο ηλεκτρολύτης είναι Βαρύ Ύδωρ (νερό που στο μόριό του περιέχει Δευτέριο αντί κανονικό Υδρογόνο). Η ιδέα είναι ότι η ισχυρή προσρόφηση από το Παλλάδιο του Δευτερίου που ελευθερώνεται στην κάθοδο, θα το συμπίεζε αρκετά και θα αύξανε κατ’ αντιστοιχία την κινητική ενέργεια των μορίων του, ώστε κάποια απ΄αυτά να συντηχθούν σε ήλιο. Η όλη συσκευή είναι βυθισμένη σε θερμιδομετρικό δοχείο, για να μετριέται με ακρίβεια η εκλυόμενη ενέργεια. (Εικόνα: Pbroks 13).

Μία από τις υλοποιήσεις της προηγούμενης θεωρητικής διάταξης, η συγκεκριμένη από το ερευνητικό κέντρο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ (SPAWAR).

Οι Fleischmann και Pons υπέθεσαν ότι η ισχυρή φυσική τάση του Παλλαδίου να απορροφά Δευτέριο (το Παλλάδιο απορροφά 900 φορές τον όγκο του σε Υδρογόνο, άρα το συμπιέζει με την ίδια αναλογία), θα κινητοποιούσε τα μόριά του αρκετά ώστε να συντηχθούν προς παραγωγή ηλίου.
Καθώς λοιπόν κάθε ηλεκτρόλυση νερού παράγει Υδρογόνο στην κάθοδο, εάν αντί Υδρογόνο παράγεται Δευτέριο, υπάρχει το ενδεχόμενο (μάλλον η ελπίδα, όπως αποδείχθηκε) ένα μικρό μέρος του να συντηχθεί μέσα στο Παλλάδιο προς ήλιο, παρότι η μεγαλύτερη ποσότητα θα διέφευγε στην ατμόσφαιρα.
Το πείραμα διαρκεί αρκετές ημέρες, μέσα σε θερμιδόμετρο ώστε να μετριέται η (ενδεχομένως) παραγόμενη ενέργεια, ενώ το Βαρύ Ύδωρ πρέπει να συμπληρώνεται περιοδικά.
Συνήθως η θερμοκρασία του ηλεκτρολυτικού κελιού που μετρούσαν οι Fleischmann και Pons παρέμενε σταθερή γύρω στους 30 C, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις σύμφωνα με τους ίδιους, μέτρησαν αύξησή της στους 50 C, καθώς και εκπομπή νετρονίων και ιχνών Τριτίου, ενδεικτικών φαινομένων κατά την άποψή τους ενός θετικού ισοζυγίου ενέργειας για το πείραμα.

Το πρόβλημα όμως ήταν ότι καμμία άλλη ομάδα επιστημόνων (και υπήρξαν πολλές που προσπάθησαν) δεν μπόρεσε να επαναλάβει και να επιβεβαιώσει τα αποτελέσματα, κάτι που είναι βασική προϋπόθεση για να έχει ένα πείραμα επιστημονική αξία.
Επιπλέον, οι περισσότεροι επιστήμονες δεν θεωρούσαν την εξήγηση που έδιναν οι Fleischmann και Pons για τη (ενδεχόμενη) λειτουργία της συσκευής τους, επαρκώς τεκμηριωμένη.
Το αρχικό πείραμα είχε χρηματοδοτηθεί από τους ίδιους τους ερευνητές με 100 χιλιάδες δολάρια, αλλά όταν μετά έναν μήνα από την αρχική δημοσίευση του πειράματος το πανεπιστήμιο της Utah στο οποίο εργάζονταν ο Pons ζήτησε 25 εκατομμύρια  δολάρια από το Κογκρέσο για τη συνέχισή των πειραμάτων, υπήρξε άρνηση.

Το Time της εποχής, σχολιάζοντας μάλλον απαισιόδοξα και ειρωνικά τον θόρυβο γύρω από την Ψυχρή Σύντηξη.

Την 1η Μαΐου 1989, σε συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης Φυσικών για την Ψυχρή Σύντηξη, οι οκτώ από τις εννέα ομιλίες είχαν σαφώς αρνητική τοποθέτηση, ενώ η μία απέφευγε να πάρει θέση.
Παρόλα αυτά, τον Αύγουστο του ίδιου έτους το πανεπιστήμιο της Utah χρηματοδότησε με 4.5 εκατομμύρια δολάρια την ίδρυση ενός Ινστιτούτου για περαιτέρω έρευνα στο πεδίο αυτό.
Η «ταφόπλακα» όμως για την επίσημη έρευνα μπήκε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους σε συνέδριο του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, που κατέληξε ότι τα αποτελέσματα δεν ήταν πειστικά.
Οι Fleischmann και Pons πάντως δεν το έβαλαν κάτω, και τον Ιανουάριο του 1991 πέτυχαν συνεργασία με την Toyota για να συνεχίσουν την έρευνά τους σε εργαστήριο στη Γαλλία, αλλά το 1998 και μετά από 12 εκατομμύρια δολάρια που ξοδεύτηκαν, η συνεργασία και η έρευνα σταμάτησε.
Το 2004 εξετάστηκε επίσημα στις ΗΠΑ το ενδεχόμενο να επανεκκινήσει η έρευνα για το θέμα, αλλά δεν προέκυψαν αρκετά νέα στοιχεία που να δικαιολογούσαν κάτι τέτοιο.
Σήμερα, κάποιες ανεξάρτητες ομάδες συνεχίζουν την έρευνα στον τομέα της Ψυχρής Σύντηξης, με ορισμένους δημοσιογραφικούς κύκλους να δίνουν και τις αναπόφευκτες «συνωμοσιολογικές» ερμηνείες για την αποτυχία της, το απλό γεγονός όμως παραμένει ότι ήταν ένα πολύ αισιόδοξο σενάριο για να είναι αληθινό. 

YΓ. Σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συνέχειες της ιστορίας, εμπλέκεται και μία εταιρεία κυπριακών συμφερόντων, η «Δευκαλίων», η οποία το 2011 και με τη συνεργασία του Ιταλού επιστήμονα Andrea Rossi επιδίωξε να ξεκινήσει στην Ελλάδα την κατασκευή μονάδων παραγωγής ενέργειας ισχύος μερικών δεκάδων kW, με μέθοδο βασισμένη στις γενικές αρχές της Ψυχρής Σύντηξης αλλά με τη χρήση Νικελίου αντί Παλλαδίου.

Η επένδυση τελικά δεν υλοποιήθηκε και μάλιστα στη συνέχεια διακόπηκε και η συνεργασία με τον Α. Rossi, ο οποίος προχώρησε μόνος του στην παραγωγή των δικών του μονάδων παραγωγής ενέργειας, με το όνομα E-cat.

Βέβαια, τα αποτελέσματα εξακολουθούν να παραμένουν αμφιλεγόμενα, αλλά μάλλον μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας η κατάσταση θα ξεκαθαρίσει. 

Συστήματα ανάκτησης θερμικής ενέργειας χαμηλής θερμοκρασίας. 
Αν και όπως αναφέρθηκε παραπάνω, δεν πρέπει να περιμένουμε πολλά από τον τομέα της Ψυχρής Σύντηξης, υπάρχει ενδιαφέρουσα δραστηριότητα στον τομέα της έρευνας για την αξιοποίηση θερμικής ενέργειας χαμηλής θερμοκρασίας.
Είναι γνωστό, ότι οι θερμικοί κινητήρες των αυτοκινήτων σπαταλούν το 70 % της θερμικής ενέργειας του καυσίμου τους, ενώ ακόμα και για τα μεγάλα θερμικά εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής το νούμερο αυτό είναι γύρω στο 50 %.
Αυό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι για τεχνικούς λόγους δεν μπορεί να επιτευχθεί πολύ χαμηλή θερμοκρασία καυσαερίων, πράγμα που αφήνει μεγάλα περιθώρια εξοικονόμησης ενέργειας, εφόσον έστω και το 50 % αυτής της ενέργειας χαμηλής θερμοκρασίας θα μπορούσε να ανακτηθεί και αξιοποιηθεί.
Να σημειωθεί εδώ ότι αυτό σήμερα ήδη γίνεται, μόνο όμως στις περιπτώσεις που υπάρχει η δυνατότητα να αξιοποιηθεί η ενέργεια χαμηλής θερμοκρασίας των εργοστασίων σε τηλεθέρμανση, ή των αυτοκινήτων στο καλοριφέρ τους.
Υπάρχει συνεπώς πολύ μεγάλο περιθώριο εξοικονόμισης ενέργειας, και δύο από τα πλέον ελπιδοφόρα συστήματα (στο ερευνητικό στάδιο προς το παρόν) που επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τη θερμική ενέργεια χαμηλής θερμοκρασίας (θερμοκρασία χαμηλότερη από 100 C), αναφέρονται στη συνέχεια.

Το πρώτο σύστημα είναι του πανεπιστημίου του Yale και χρησιμοποιεί «μεμβράνη νανοφυσαλίδων», μία μέθοδο που αξιοποιεί τις ιδιότητες ορισμένων υδρόφοβων νανοϋλικών να παγιδεύουν μικροφυσαλίδες αέρα.
Στην περίπτωση αυτή όμως πρόκειται για ατμό που παράγεται από τη θερμότητα προς αξιοποίηση, που ταξιδεύει μέσα από τη μεμβράνη στην άλλη πλευρά της όπου και συμπυκνώνεται, δημιουργώντας μια σημαντική διαφορά πίεσης.
Η διαφορά πίεσης αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κίνηση ενός στροβίλου που κατά τα γνωστά θα κινεί μια γεννήτρια και θα παράγει ηλεκτρική ενέργεια (σχέδιο κάτω).

Το δεύτερο σύστημα των πανεπιστημίων Stanford – MIT βασίζεται στο «θερμογαλβανικό φαινόμενο», σύμφωνα με το οποίο ένας ξεφόρτιστος συσσωρευτής με ηλεκτρόδια από ειδικά (και διαφορετικά μεταξύ τους) κράμματα χαλκού, αρχικά θερμαίνεται στους 60 C, μετά φορτίζεται με ρεύμα, ενώ στη συνέχεια ψύχεται στη θερμοκρασία περιβάλλοντος.
Κατόπιν είναι έτοιμος να χρησιμοποιηθεί, παρέχοντας αρκετά μεγαλύτερη ποσότητα ηλεκτρισμού από αυτή που χρειάστηκε για να φορτιστεί, και μετατρέποντας με τον τρόπο αυτό ένα ποσοστό της τάξης του 50 % της θερμότητας που δαπανήθηκε για τη θέρμασή του, σε ηλεκτρισμό.
Αυτό αποτελεί μία σημαντική βελτίωση της απόδοσης σε σχέση με ένα κοινό θερμοηλεκτρικό στοιχείο, που και αυτό ουσιαστικά μετρέπει θερμότητα σε ηλεκτρισμό, αλλά με πολύ χαμηλότερη απόδοση και αρκετά υψηλότερο κόστος.

Γ. Μεταξάς





Δευτέρα 20 Ιουνίου 2016

- WHEN WILL SCIENCE MAKE ENDS MEET?



 
Many of the most influential physicists of the first half of the 20th century, pose in this photo at Solvey Conference, in 1927.

Two major events have happened recently in the field of experimental Physics, one a few years earlier with the confirmation of the Higgs boson, and the second this very year with the detection of gravitational waves.
The interesting part is that both theories describing the observed phenomena have been developed many years ago, one hundred years for the gravitational waves and sixty for the Higgs boson.
Of course there is no wonder it took so long for the confirmation to come, as both phenomena needed very big, very expensive and of great precision machinery (namely the Cern accelerator and the LiGO installations) to be put to work.

Another interesting fact is that these two phenomena lay at the extreme ends of Physics, the micro and macro realm, whose unification is the Holy Grail of modern Physics in the quest for understanding the Cosmos.
As these theories of the extremes, quantum mechanics and relativity, were proposed in the early 20th century, it would seem all too logical that the unification of the four forces that govern the Universe should already have been achieved by now, but this is not the case.
And as if the task of bringing the two theories together was not hard enough for the theoretical Physics of the mid 20th century, there came the enigmas of dark matter and dark energy at the end of the same century, to add some extra degree of difficulty to the problem.
If we dare an extrapolation of the time needed between theoretical conception and physical proof, corrected for the exponential growth in the technological means, we should have good reason to expect that these “dark” problems will be answered somewhere in the ‘30s.
But will it put an end to the complexity of today’s Physics, if the Theory of Everything becomes a reality, or we will just find that another Russian “matryoshka” is hidden inside?
Anyway, this major breakthrough is expected to produce some elegantly simplified formulas that may tell not a great deal to the general public, but would say a lot to the scientists, much like J. C. Maxwell’s equations have done at the second half of 19th century.
And as of the practical benefits that may emerge, certainly there will be quite a few, probably not as a giant leap but rather as a firm step.

But, if the essence of what is important for the mankind is the primary criterion for calling a major scientific discovery a breakthrough, then fighting against the life threatening diseases cannot be overestimated as a serious candidate for that title.
It is no secret, that the progress in medicine can be attributed to a significant extent to the progress of the technology of the diagnostic tools and the development of both invasive and non invasive methods.
But in spite of tremendous progress in that field, we are still far away from feeling optimistic about curing the numerous diseases that could bring our lives to an untimely end.

Cancer, is for example one of the major and most terrifying health issues, because we do not know how to prevent it, so we feel that we have no control over it, and the eventual cures are seldom guaranteed to last a life span.
Progress in quantum mechanics that may arise either from the Theory of Everything, or independently, may shed some new light on the tumor triggering mechanism, and provide the necessary understanding and insight to fight back, this very old but still life threatening disease. 

Further, it makes sense to believe that the greatest discoveries should produce some answers to the greatest source of anxiety in humans, which is the fate of their conscious existence in relation to their natural presence on the planet Earth.
It is not hard to guess, that the drive to tackle the mysteries of the Earth initially, and the Universe thereafter, have as prime motor that agony, but we are still looking at problems that are “illuminated by the lamp post” as the story goes, because the rest are kept in the shadows of our comprehension.  

G. Metaxas


Δευτέρα 13 Ιουνίου 2016

- AΠΟ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ, ΣΤΗ ΒΕΝΖΙΝΗ (CLAIR PATTERSON)



(Aπό τη Wikipedia, και το επεισόδιο της σειράς "Cosmos: A Spacetime Odyssey" του Neil deGrasse Tyson, με τίτλο "The Clean Room").


O Clair (Pat) Patterson ήταν Αμερικανός γεωφυσικός και ο άνθρωπος που πρώτος προσδιόρισε με μεγάλη ακρίβεια την ηλικία της Γης, αλλά και αυτός που πρωτοστάτησε για την κατάργηση των προϊόντων που περιείχαν μόλυβδο, κυρίως τα πρόσθετα της βενζίνης, από τη ζωή των ανθρώπων.
Ο Patterson γεννήθηκε το 1922 στην Iowa των ΗΠΑ, και σπούδασε χημικός αρχικά και γεωφυσικός στη συνέχεια.
Αρχικά εργάστηκε στο πανεπιστήμιο το Σικάγο, ενώ από το 1952 και μέχρι το τέλος της καριέρας του εργάστηκε στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, το γνωστό Caltech.
Όταν εργάζονταν ακόμα στο πανεπιστήμιο του Σικάγο, του ζητήθηκε να χρησιμοποιήσει μια νέα μέθοδο που είχε αναπτυχθεί από Η. Brown, για να προσδιορίσει την ηλικία της Γης.

Σκηνή από την ταινία κινούμενων σχεδίων “The Clean Room” της σειράς "Cosmos: A Spacetime Odyssey" του Neil deGrasse Tyson, που παρουσιάζει τον Patterson (αριστερά) να παίρνει το δείγμα για τον προσδιορισμό της ηλικίας της Γης.

Η ηλικία της Γης μέχρι τότε ήταν αποτέλεσμα κυρίως θρησκευτικών πεποιθήσεων και πολύ χονδρικών γεωλογικών εκτιμήσεων.
Οι θεολογικές εκτιμήσεις που βασίζονταν στην Παλαιά Διαθήκη, έδιναν ηλικίες από 10.000 έως 50.000 έτη.
Από την άλλη πλευρά, η προσπάθεια για τον επιστημονικό προσδιορισμό της ηλικίας της Γης ξεκίνησε από τον 17ο αιώνα με τον Nicolas Steno να προσπαθεί να συσχετίσει την ηλικία των διαφόρων πετρωμάτων με τα απολιθώματα που έκρυβαν μέσα τους, ενώ το 1779 ο κόμης του Buffon προσπάθησε να εκτιμήσει την ηλικία της Γης μέσω ενός πειράματος, κατασκευάζοντας δηλαδή ένα ομοίωμα της Γης και μετρώντας τον βαθμό ψύξης του.
Οι υπολογισμοί του έδωσαν ηλικία μόλις 75.000 χρόνια, αλλά ο Buffon δεν γνώριζε ότι η Γη παράγει θερμότητα από την αργή ραδιενεργή διάσπαση, ούτε τη φυσική διαδικασία μεταφοράς θερμότητας από το υγρό εσωτερικό προς την επιφάνειά της.
Το 1862 ο φυσικός λόρδος Kelvin προσδιόρισε την ηλικία της Γης σε μεταξύ 20 και 400 εκατομμύρια χρόνια, με παρόμοια μέθοδο με αυτή του Buffon.
O αστρονόμος George Darwin, γιός του γνωστού Charles Darwin, στα τέλη του 19ου αιώνα σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει την επιβράδυνση της περιφοράς της σελήνης γύρω από τη Γη, από την οποία θεώρησε ότι η πρώτη είχε αποσπασθεί σχετικά νωρίς στην ιστορία του ηλιακού συστήματος.
Ο υπολογισμός του έδωσε μόνο 56 εκατομμύρια χρόνια, αλλά η ιδέα του ήταν κατά βάση σωστή.
Όταν όμως στο τέλος του 19ου – αρχές του 20ου αιώνα το ζεύγος Κιουρί ανακάλυψε το ράδιο και τη φυσική ραδιενέργεια, έγινε κατανοητό ότι το μοντέλο που προσπαθούσε να υπολογίσει την ηλικία της Γης από την ψύξη της χωρίς όμως να λαμβάνει υπόψη τη θέρμανση εξαιτίας της φυσικής ραδιενέργειας, ήταν σαφώς λανθασμένο.
Θραύσμα (επάνω) από τον ίδιο μετεωρίτη που εξέτασε ο Patterson για τον προσδιορισμό της ηλικίας της Γης. Κάτω, ο κρατήρας που δημιούργησε ο μετεωρίτης αυτός στην Αριζόνα, ο πιο γνωστός και φωτογραφημένος κρατήρας μετεωρίτη σον κόσμο.


Παράλληλα, έγινε κατανοητή και η διαδικασία της φυσικής μεταστοιχείωσης, ότι δηλαδή το ραδιενεργό ουράνιο αρχικά διαπάται σε ράδιο και αυτό με τη σειρά του καταλήγει τελικά σε μόλυβδο.
Εφαρμόζοντας τον λόγο μαζών μολύβδου προς ουρανίου σε πετρώματα με γνωστή ηλικιακή σχέση μεταξύ τους, παρατηρήθηκε ότι ο λόγος αυτός πράγματι αυξάνονταν όσο παλαιότερα ήταν τα πετρώματα.
Βέβαια υπήρχε ένα πρόβλημα, που ήταν η ποσότητα μολύβδου που ενδεχομένως περιείχε το πέτρωμα αρχικά, ώστε να ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό.
Το ζήτημα αυτό λύθηκε στη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκαν τα ισότοπα των στοιχείων, που έχουν τον ίδιο αριθμό πρωτονίων αλλά διαφορετικό αριθμό νετρονίων (ίδιος ατομικός αριθμός, διαφορετική ατομική μάζα), με συνέπεια να έχουν τις ίδιες χημικές, αλλά παραπλήσιες φυσικές ιδιότητες με το βασικό στοιχείο.
Βρέθηκε λοιπόν, ότι κάποια ισότοπα υφίστανται και αυτά με τη σειρά τους τις συνέπειες της αργής ραδιενεργής διάσπασης, καθώς χάνουν βαθμιαία μερικά από τα επιπλέον νετρόνιά τους.
Αυτό η διαδικασία βέβαια παίρνει συνήθως πολύ χρόνο, σε μερικά στοιχεία μάλιστα έχει διάρκεια δισεκατομυρίων ετών, αλλά με πολύ συγκεκριμένο ρυθμό. (Εξαιρείται το ισότοπο 14 του άνθρακα που έχει μικρό χρόνο διάσπασης και αξιοποιείται για τη χρονολόγιση οργανικών υλικών, ηλικίας μέχρι μερικών δεκάδων χιλιάδων ετών).
Έτσι λοιπόν με τη χρήση των ισοτόπων, αντί να μετριέται το ποσοστό μολύβδου / ουρανίου στα πετρώματα, μετριέται το ποσοστό ισοτόπων μολύβδου μεταξύ τους, οπότε προσδιορίζεται η ηλικία των πετρωμάτων με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια.
Αυτή η «ραδιοχρονολόγηση» ήταν τελικά το ιδανικό ρολόι για τη μέτρηση της ηλικίας της Γης, και ο Α. Holmes με αυτή τη μέθοδο υπολόγισε την ηλικία μερικών πολύ παλαιών πετρωμάτων της Γης, σε 1.6 – 3.0 δισεκατομμύρια έτη.
Δεν έμενε λοιπόν πλέον να βρεθεί το κατάλληλο πέτρωμα από την αρχή της ύπαρξης της Γης, και να υποβληθεί σε ραδιοχρονολόγηση.


Η αρχή της ραδιοχρονολόγησης με τη μεταστοιχείωση του ουρανίου σε μόλυβδο (επάνω). Μια ακριβέστερη μέθοδος προέκυψε χρησιμοποιώντας τους λόγους των ισοτόπων του μολύβδου (κάτω). Η κλίση κάθε ευθείας παριστάνει διαφορετική χρονολογία, ενώ η μικρότερη κλίση ανήκει στην ισοχρονική ευθεία των 4.55 δισεκατομμυρίων ετών.

Εδώ μπαίνει στην ιστορία μας ο Petterson, από τον οποίον όπως προαναφέρθηκε είχε ζητηθεί να προσδιορίσει την ηλικία της Γης, χρησιμοποιώντας μια νέα μέθοδο που είχε αναπτυχθεί ειδικά για τα μαγματογενή πετρώματα βασισμένη στα ισότοπα του μολύβδου.
Το νέο στοιχείο που πρόσθετε η έρευνα αυτή ήταν ότι θα χρησιμοποιείτο υλικό από αστεροειδή, βασισμένη στη θεωρία ότι οι αστεροειδείς είχαν σχηματιστεί ταυτόχρονα με τη Γη και τους άλλους πλανήτες, και στην ουσία ήταν «περισσεύματα» που δεν κατόρθωσαν να ενσωματωθούν σε κάποιον πλανήτη.
Ο Patterson χρειάστηκε να περιμένει μερικά χρόνια μέχρι να αποκτήσει το κατάλληλο υλικό, που προέρχονταν από θραύσμα του μετεωρίτη που είχε πέσει στην Αριζόνα πριν από 50.000 χρόνια.
Χρησιμοποιώντας τον καλύτερο φασματογράφο μάζας που ήταν διαθέσιμος (ο φασματογράφος μάζας διαχωρίζει τα υλικά με μεγάλη ακρίβεια, σύμφωνα με την ατομική τους μάζα), προσδιόρισε το 1953 την ηλικία της Γης σε 4.55 δισεκατομμύρια έτη, ένα νούμερο που ελάχιστα έχει αλλάξει μέχρι σήμερα.
Στην προσπάθειά του μάλιστα να κρατήσει τα δείγματά του όσο το δυνατόν περισσότερο καθαρά από τον μόλυβδο του περιβάλλοντος, ο Patterson υπήρξε πρωτοπόρος και στη δημιουργία του πρώτου εργαστηριακού χώρου πολύ υψηλής καθαριότητας.

Διαφημιστική πινακίδα της εταιρείας που παρήγαγε τον τετρααιθυλομόλυβδο, σε παλιά αντλία βενζίνης.

Στη συνέχεια ο Patterson, έχοντας γίνει ο καλύτερος ειδικός παγκόσμια στα θέματα προσδιορισμού ιχνών μολύβδου, θέλησε να ελέγξει τον μόλυβδο σε δείγματα ιζήματος από τον πυθμένα του Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού, και βρήκε ότι το ποσοστό μολύβδου σ’ αυτά ήταν 80 φορές μικρότερο απ’ ότι στο συγχρονό του περιβάλλον, που επηρεάζονταν άμεσα από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες.
Σημαντικά χαμηλότερος ήταν επίσης ο μόλυβδος στα βαθιά νερά των ωκεανών σε σχέση με τα επιφανειακά, που δεδομένου του απαιτούμενου χρόνου ανάμιξης οδηγούσε στο ίδιο συμπέρασμα. Άλλα στοιχεία, όπως πχ το βάριο δεν παρουσίαζαν αυτή την ανομοιομορφία.
Τα συμπεράσματά του επιβεβαιώθηκαν επιπλέον και από δείγματα πάγου που πήρε στην Γροιλανδία, αρκετά βαθιά ώστε να μην έχουν επηρεαστεί από τις εκπομπές των καυσαερίων των κινητήρων εσωτερικής καύσης που περιείχαν τετρααιθυλομόλυβδο (TEL), το συνηθισμένο αντικροτικό πρόσθετο στην βενζίνη σ’ όλη ουσιαστικά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.
Η προσθήκη του ΤΕL αυξάνει τα οκτάνιά της, δηλαδή τον αριθμό RON, εξασφαλίζοντας έτσι ότι η βενζίνη δεν θα αυταναφλεγεί εύκολα, επιτρέποντας στους βενζινοκινητήρες να λειτουργήσουν με υψηλότερες συμπιέσεις που αυξάνουν την θερμοδυναμική τους απόδοση.
Παρόλο που ο μόλυβδος και οι ενώσεις του είναι γνωστά δηλητήρια από την αρχαιότητα, η χρήση τους ήταν ήδη εκτεταμένη από τότε, σε σημείο που κάποιοι να υποστηρίζουν ότι η πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οφείλετο και σε χρόνια δηλητηρίαση των κατοίκων της από τον μόλυβδο!
Με τη χρήση όμως των ενώσεων του μολύβδου στα καύσιμα των αυτοκινήτων, ο μόλυβδος πέρναγε πλέον στην ατμόσφαιρα, οπότε δεν μπορούσε κανείς να αποφύγει την έκθεσή του σ’ αυτόν.
Ο Patterson δημοσίευσε τα αποτελέσματα των ερευνών του για τα αυξημένα επίπεδα μολύβδου στο περιβάλλον το 1965 επισημαίνοντας τον κίνδυνο, αλλά συνάντησε έντονη αντίδραση ακόμα και από συναδέλφους του, με πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτή του τοξικολόγου R. Kehoe, που βέβαια δεν είναι περίεργο ότι εργάζονταν για την Ethyl Corporation, που παρήγαγε τον τετρααιθυλομόλυβδο για τη βιομηχανία και τα καύσιμα!
Αυτή του η στάση στέρησε στον Patterson την πρόσβαση σε πολλούς οργανισμούς έρευνας και τη σχετική χρηματοδότηση, και χαρακτηριστικά δεν προσκλήθηκε σε συνέδριο το 1971 για την ατμοσφαιρική ρύπανση από μόλυδρο, για την οποία ήταν ο πλέον ειδικός.


Τελικά, από το 1975 στις ΗΠΑ η χρήση της βενζίνης με μόλυβδο άρχισε να περιορίζεται, καθώς ξεκίνησαν να κυκλοφορούν αυτοκίνητα με καταλύτη (τον οποίο ο μόλυβδος καταστρέφει), ενώ μέχρι το 1986 απαγορεύτηκε τελείως.
Σαν συνέπεια, οι μετρήσεις στο αίμα Αμερικανών το 1990 έδειξαν μείωση στο ποσοστό μολύβδου μέχρι και 80%.
Στη συνέχεια ο Patterson έστρεψε την προσχή του στη βιομηχανία τροφίμων και ειδικά στις κονσέρβες ψαριών, όπου βρήκε ποσοστά μολύβδου πάνω από χίλιες φορές ψηλότερα σε σχέση με τα ποσοστά στα φρέσκα ψάρια.
Έκανε επίσης συγκριτικές μετρήσεις μολύβδου, βαρίου και ασβεστίου σε περουβιανούς σκελετούς ηλικίας 1600 ετών, και βρήκε και εκεί χίλιες φορές χαμηλότερο ποσοστό μολύβδου σε σχέση με σύγχρονα οστά, ενώ τα άλλα δύο στοιχεία δεν έδειξαν σημαντικές διαφορές.
Τελικά, το 1978 συμμετείχε σ’ ένα συνέδριο για τη μόλυνση από μόλυβδο, στο οποίο όμως έκρινε ότι τα προτεινόμενα μέτρα δεν θα ήταν αρκετά αποτελεσματικά, ενώ η άποψή του ήταν ότι τα απαιτούμενα μέτρα θα έπρεπε επιπλέον να ληφθούν άμεσα.

Σιγά -σιγά όμως το έργο του άρχισε να αναγνωρίζεται, και τιμήθηκε με αρκετές διακρίσεις και βραβεία, και το 1987 έγινε μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών.
Ο Patterson πέθανε το 1995 σε ηλικία 73 ετών στην Καλιφόρνια, ενώ σήμερα όλες σχεδόν οι προτάσεις του έχουν γίνει αποδεκτές και εφαρμόζονται στις ΗΠΑ και σε πολλές άλλες χώρες.

Γ. Μεταξάς